አዲሱ የግጭት አጀንዳ

20

ይህ አምድ በተለያዩ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ጉዳዮች ዙሪያ ዜጎች ነፃ አስተያየታቸውን የሚሰጡበት ነው፡፡ በዓምዱ ላይ የሚወጡ ጽሁፎች የዝግጅት ክፍሉን አቋም አያመለክቱም፡፡

አሁን አሁን የአገራችን የፖለቲካ አጀንዳ ግራ አጋቢ ሆኖብኛል። እኛ ኢትዮጵያውያን ፖለቲካ የእለት እንጀራችን እስከሚመስል ድረስ በተለያዩ አሉባልታዎችና የፖለቲካ ወሬዎች ተጠምደን ጊዜያችንን ስናባክን መዋል የየእለት ውሏችን ከሆነ ሰነባብቷል።

ለዘመናት የዘለቁት ጠንካራ ማህበራዊ እሴቶቻችን እየተሸረሸሩ ርስ በርስ መጠራጠርና መከፋፈል የየእለት ጉዳያችን እየሆነ ነው። ለጋራ እሴቶቻችን ከምንሰጠው ዋጋ በላይም ግለኝነትና አካባቢያዊ ማንነት ትልቁን ስፍራ መያዝ ጀምሯል። ከ”እኛነት” ይልቅ “እኔነት” አይሎብናል።

“ትብብር” የሚባለው ጠቃሚ ጉዳይ የሚታየን የውጭ ጠላት ሲመጣ ብቻ ነው። በዚህ ሂደት ውስጥ ደግሞ ማህበራዊ ሚዲያው ትልቁን ስፍራ እየያዘ ነው። አንዳንድ ጊዜ ሆን ተብሎ የብጥብጥ አጀንዳዎች እየተፈጠሩ በነዚህ ማህበራዊ ሚዲያዎች ይረጫሉ፣ ሌላ ጊዜ ደግሞ ከትንሽ እውነታ ተነስተው ነገሮች አቅጣጫውንና መልካቸውን እንዲቀይሩ ተደርገው ህዝብን ከህዝብ ለማጋጨት በሚያስችል መልኩ ይቀረፃሉ። ፖለቲካው የኢኮኖሚ፣ ኢኮኖሚው የማህበራዊ፣ ማህበራዊው የፖለቲካ ወዘተ ጥያቄ ሆኖ ይቀርባል። ሁሉም ግን ህዝብን መጥቀምን ማዕከል ያደረጉ አይደሉም። በህዝብ ስም እየማሉና እየተገዘቱ ከጀርባ ሆነው ህዝብን ለማበጣበጥ የሚፈልጉ ሃይሎች የሚያሴሩት ደባ ነው።

 የሚያሳዝነው ደግሞ እንዲህ አይነት አጀንዳዎችን በመፍጠር በአገሪቱ አለመረጋጋት እንዲፈጠር የሚያደርጉት አንዳንድ ሃይሎች ራሳቸውንና ቤተሰባቸውን በምቹ ስፍራ ላይ አስቀምጠው በደሃው ህዝብ ህይወት የሚቀልዱ መሆናቸው ነው። አንዳንዶቹም ችግሩ አፍጦ የመጣ እለት “ህዝብ ሆይ የራስህን እዳ ራስህ ተወጣው” ብለው እነሱ ከተረጋጋው የአውሮፓ ወይም የአሜሪካ ሰላማዊ ስፍራ ተመቻችተው ለመቀመጥ የተዘጋጁ ናቸው። ነገር ግን በየጊዜው የሚለዋወጡትና በትክክል በማን እንደተዘጋጁ የማይታወቁት ባለቤት አልባዎቹ አጀንዳዎች ፈር እንዲይዙ መንግስት ተገቢውን እርምጃ መውሰድ አለበት። አንድ አጀንዳ ተፈጥሮ ጉዳት ካስከተለ በኋላ መልሶ ረገበ ሲባል ሌላ አጀንዳ ይቀረጻል።

 አንዱ ችግር ተፈታ ሲባል ሌላ ይከተላል። ለምሳሌ ባለፉት 11 ወራት የተፈጠሩትን አጀንዳዎች በጥቂቱ እንቃኛቸው። በለውጡ ሰሞን የተፈጠረው አጀንዳ አንድን ብሄር ከሌላ ብሄር የማጋጨት አጀንዳ ነበር። በዚህም በሱማሌና ኦሮሚያ፣ በጌዲዮና ጉጂ፣ በአማራና ትግራይ እንዲሁም በወላይታና ሲዳማ ህዝቦች መካከል ልዩነቶችን በመፍጠርና በማጋጨት አገርን የማበጣበጥ ስራ ተሰርቷል። ከዚያ በኋላ ደግሞ በጅግጅጋ የሃይማኖት ግጭት ለመቀስቀስ ከፍተኛ ጥረት ተደርጓል፤ ይህ ትንሽ ቆይቶ በጎንደርም ተደግሟል። በአጠቃላይ በነዚህ ወቅታዊ ግጭቶች በሚሊየን የሚቆጠሩ ዜጎች ተፈናቅለዋል፤ በሺዎች የሚቆጠሩትም ህይወታቸውን አጥተዋል። በርካታ ማህበራዊ ቀውሶችም ተፈጥረዋል።

ከሰሞኑ አዲስ የተቀረጸልን አጀንዳ ደግሞ “አዲስ አበባ የማን ናት?” የሚል ነው። ይህ ጥያቄ አከራካሪ አይመስለኝም። አዲስ አበባ የማን ናት የሚለው ጥያቄ ኢትዮጵያ የማን ናት፣ መቀሌ የማን ናት፣ ባርዳር የማን ናት፣ አዳማ የማን ናት፣ ሃዋሳ የማን ናት፣ ወዘተ ከሚለው ጥያቄ የተለየ አይመስለኝም። ምክንያቱም ሁሉም የኛው የኢትዮጵያውያን ናቸውና። ለመሆኑ በህገመንግስቱም ቢሆን እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ በሁሉም አካባቢ ተዘዋውሮ የመስራትም ሆነ ሃብት የማፍራት መብቱ የተጠበቀ አይደለምን? አንድ አማራ በኦሮሚያ ክልል፣ አንድ ትግራይ በአማራ ክልል፣ ወላይታው በትግራይ ክልል፣ ወዘተ የመኖር መብትስ የለውም? በኔ እምነትም ሆነ በህገ መንግስቱ መሰረት እነዚህ መብቶች የተከበሩ ናቸው።

ታዲያ ጥያቄው ከምን የመነጨ ነው? ከተማዋን ለማስተዳደር ነው? ከማስተዳደር በስተጀርባስ ምን አለ? እዚህ ላይ ግን ልብ ሊባል የሚገባው መሰረታዊ ጉዳይ አለ። አዲስ አበባ በኦሮሚያ ክልል መሀል ውስጥ የምትገኝ የአገሪቱ ዋና ከተማ ናት። በሁሉም አቅጣጫ ወጣ ቢባል የምናገኘው ኦሮሚያን ነው። በየእለቱም በርካታ የኦሮሚያ ነዋሪዎች አዲስ አበባ ውለው ይመለሳሉ። በተቃራኒውም ኦሮሚያ ውሎ የሚገባው የአዲስ አበባ ነዋሪ ቁጥር ቀላል አይደለም። ይህ ደግሞ በኦሮሚያ ክልልና በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መካከል ያለውን ጥብቅ ትስስር ያሳያል።

ይህ ደግሞ የቋንቋ ጥያቄ ሊያስነሳ ይችላል። በአዲስ አበባ ከአማርኛ ቋንቋ በተጨማሪ አፋን ኦሮሞ የስራ ቋንቋ እንዲሆን ምክንያት ሊሆን ይችላል። ጥያቄው ከዚህ አንጻር ከታየ ደግሞ መልስ ማግኘት ያለበት የመብት ጥያቄ በመሆኑ ጤናማ ነው። ለመሆኑ አፋን ኦሮሞ ተጨማሪ የስራ ቋንቋ እንዳይሆን ምን የሚያግደው ነገር ይኖራል? በዓለም ላይ ከአንድ በላይ የስራ ቋንቋ ያላቸው አገራት ቁጥር ቀላል አይደለምና ምኑ ላይ ነው የከበደን። በሌላ በኩል ጥያቄ የምናቀርበውም ቢሆን የእኔነትን የምንገልፅበት መንገድ መስተካከል ያለበት ይመስለኛል። በዓለም ላይ 57 አገራት ከአንድ በላይ የስራ ቋንቋ እንደሚጠቀሙ መረጃዎች ያሳያሉ።

 ደቡብ አፍሪካ ደግሞ ከዚህ አንጻር ትልቅ ምሳሌ መሆን ትችላለች። ምክንያቱም በደቡብ አፍሪካ 11 የሚሆኑ ቋንቋዎች በመንግስት ተቋማት አገልግሎት ላይ እንደሚውሉ መረጃዎች ይጠቁማሉ። ከዚህ በተጨማሪ 41 አገራት ሁለት ቋንቋ፣ 12 አገራት ሶስት ቋንቋ እንዲሁም 3 አገራት አራት ቋንቋዎችን በስራ ቋንቋነት ይጠቀማሉ። በጎረቤት አገራት ያለውን ሁኔታ ስንመለከት ደግሞ ጅቡቲ፣ኤርትራ፣ ሱዳንና ሶማሊያ ሁለት ሁለት ቋንቋዎችን በይፋ በስራ ቋንቋነት እንደሚጠቁሙ መረጃዎቹ ያሳያሉ።

እኛ ኢትዮጵያውያን እኮ የውጭ አገር ቋንቋ እየተማርን እንገኛለን። በርካታ የባለስልጣንና የባለሃብት ልጆች እኮ ከአማርኛ ቋንቋ ይልቅ እንግሊዚኛ ቋንቋ ይቀላቸዋል። ይህ ለምን ሆነ ስንል ለእንግሊዝኛውና ለአማርኛው የምንሰጠው ቦታ መለያየት ነው። በሁሉም አካባቢ ያለው ቦታ የኢትዮጵያ መሆኑን መረዳት ተገቢ ነው። ከዚህ ውጭ ግን ቦታን ለአንድ ማህበረሰብ ብቻ መስጠት የፖለቲካ ቁማር ካልሆነ በስተቀር ትርጉሙ አይገባኝም። ሌላው የሰሞኑ የውዝግብ ምንጭ ደግሞ በቅርቡ የወጣው የጋራ መኖሪያ ቤቶች እጣ እንደነበር እናስታውሳለን። በርግጥ የዚህ ችግር ዋነኛ ተጠያቂዎች ቀደም ሲል የነበሩ አመራሮች መሆናቸውን መገመት አያዳግትም።

ምክንያቱም ፕሮግራሙ በራሱ ከተመሰረተበት ዓላማ ውጪ የተካሄደ ነውና። የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መልሶ ማልማት በሚል የጀመረው ፕሮግራም አላማ አንድም የከተማዋን ገጽታ ሊለውጥ የሚችል ግንባታ ማካሄድ ሲሆን በሌላ በኩል ለነዋሪዎቹ ምቹ የመኖሪያ ስፍራን መፍጠር ነበር። በዚህም መሰረት አዲስ አበባ ወደላይ እንጂ ወደጎን ማደግ የለባትም በሚል ተደጋጋሚ ስብከቶችን ከባለስልጣት ስንሰማ ኖረናል። ነገር ግን ከዚህ በዘለለ መልኩ አስተዳደሩ የከተማዋን ነዋሪዎች እያፈናቀለ ከከተማ ውጪ በሚገነባው የጋራ መኖሪያ ቤት ሲሰጥ ቆይቷል። ይህ ደግሞ አብዛኛው ነዋሪ ሲያማርር የቆየ ነው።

በርግጥ በመኖሪያ ቤት እጥረት እና በቤት ኪራይ የተማረረ ዜጋ በዚህ መልኩ ከከተማ ውጭም ቢሆን ሂድ ሲባል አልፈልግም የማለት ድፍረትም ሆነ መብት አልነበረውም። ይህ ማለት ግን ቀደም ሲል በዚህ መልኩ ከከተማ ውጪ ወደሚሰሩ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ሲገባ የነበረው በፍላጎቱ ነበር ለማለት አያስደፍርም። አብዛኞቹ ወጣቶች በዚያ መልኩ ከከተማ ውጪ በተገነቡ የመኖሪያ ቤቶች ከመግባት ይልቅ ከቤተሰቦቻቸው ተነጥለው በነበሩበት አካባቢ ቀርተዋል። አንዳንዱቹም የጎዳና ኑሮን መርጠዋል። ነገር ግን አዲስ አበባ በአንድ በኩል በግብታዊነት በፈረሱ ሰፈሮች የባሰ የቆሸሸችበት ሁኔታ በስፋት ይስተዋላል።

በሌላ በኩል ደግሞ በልማት ስም በርካታ ዜጎች ለዘመናት ከኖሩበትና ከተወለዱበት ስፍራ ተፈናቅለው ከከተማ ውጪ እንዲወጡ ተደርጓል። ነገር ግን የፈረሱ ሰፈሮችን ማልማት ሲቻል ለምን በዚህ መልኩ ከከተማ ወጥቶ ቤት መገንባት አስፈለገ የሚለው ጥያቄ ለአመታት ሳይመለስ የቆየ ነው። በሌላ በኩል ደግሞ አንዳንዶቹ በተለይ በቅርቡ የተላለፉት የኮዬ ፈጬ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ከአስተዳደሩ ውጪ በሚገኝ የኦሮሚያ ክልል አካባቢ የተገነቡ ናቸው መባሉ አጠቃላይ የቤት ልማት ፕሮግራሙ ዓላማውን መሳቱን አመላካች ነው? በከተማዋ መልሶ መልማትን የሚፈልጉ በርካታ መንደሮች የቆሻሻ ክምር ሆነው እያለ ከከተማ ውጪ አርሶ አደሩን እያፈናቀሉ በዚያ ሁኔታ ሰፊ ግንባታ ማካሄድ ለሁሉም ያልጠቀመ ኪሳራ ነው።

ሰፊ ቦታን የሚሸፍኑትና ከተማዋን አቋርጠው የሚያልፉት የወንዝ ዳርቻዎቻችንም ቢለሙ ምን ያልህ የከተማዋን ውበት እንደሚጨምሩ መገመት አያዳግትም። በየመንደሩ በልማት ስም ፈርሰው መልሰው ያልተገነቡትና የሌባ መናኸሪያ የሆኑት መንደሮችም ቁጥራቸው ቀላል አይደለም። ታጥረው ለበርካታ አመታት የልማት ያለህ እያሉ የከረሙት ሰፈሮችና ቦታዎችም እንኳስ ለቤት አጥ ለሌላም የሚተርፉ ናቸው። ታዲያ ይህንን ትቶ ሌላ መሻት ምን ይሉታል።

ጉዳዩ በእጁ ላይ ዳቦ ይዞ ሌላ ዳቦ ፍለጋ እንደሚሮጥ ህጻን አልጠግብ ባይነት ይመስለኛል። በሌላ በኩል ደግሞ በዚያ አይነት ሁኔታ በርካታ ገንዘብና ጉልበት ፈሶባቸው የተገነቡ ቤቶች በቅርቡ ለቤት ፈላጊዎች ሲተላለፉ ይህ የኔ ቦታ ነውና በዚህ መልኩ መሰራቱ ትክክል አይደለም ብሎ ወደ ሙግት መግባቱም በራሱ ሌላ ችግር ነው። እጣው የደረሳቸው አካላት መንግስትን አምነው ለአመታት ከኑሯቸው ላይ ቀንሰው ሲቆጥቡ የነበሩ ዜጎች ናቸው። መንግስት ደግሞ ቆጥቡ እያለ ሲያበረታታ እንደነበር የሚታወቅ ነው።በሁለቱ ወገን ያለ መንግስት ደግሞ አንድ ነው።ከአንድ ፓርቲ የወጣ ነው።የኢህአዴግ አመራር ነው።

ታዲያ ከዛሬ ነገ ቤት ይደርሰኛል እያሉ በተስፋ የኖሩ ዜጎችን ጭላንጭል ተስፋ ካሳዩ በኋላ መልሶ ተስፋ ማሳጣት ምን ይባላል? እነዚህ ዜጎችስ ኢትዮጵያውያን አይደሉምን? እነዚህ ዜጎች በየትም የአገሪቷ ክፍል ሃብት የማፍራትም ሆነ የመኖር መብትስ የላቸውምን? በኔ እምነት የኮዬ ፈጬ ጉዳይ በዚህ መልኩ መነሳቱ የተሰራብን የጥፋት አጀንዳ ፍሬ እያፈራ መሆኑን ያመላክተኛል። በአንድ አገር ውስጥ እየኖርን ቦታና ወሰን እየለካን በዚህ መልኩ መነታረካችን የምን ውጤት እንደሆነም መገመት አያዳግትም።

 አዲስ አበባም ሆነ ኦሮሚያ የኢትዮጵያ አካላት ናቸው። በአዲስ አበባ ዙሪያ የሚኖር ቤተሰብ የሌለው የአዲስ አበባ ነዋሪ አለ ማለት ይከብዳል። ባይኖርም ደግሞ ሁሉም ኢትዮጵያዊ የኔ ነው ማለት ነውር አይደለም። ከኦሮሚያ አዲስ አበባ ለመኖር የማይመጣ አለ? ታዲያ አዲስ አበባ የጋራችን አይደለችም? የአዲስ አበባ መጎዳትስ የሁላችንም መጎዳት አይደለምን? አዲስ አበባ እኮ ዘር የላትም፤ እንኳንስ ኢትዮጵያዊ የሌላውም ዓለም ህዝብ የሚኖርባት የጋራ ከተማ ናት። ታዲያ በዚህ መልኩ የጋራችን የሆነን ቦታ እንዴት ነው ይህ አይገባችሁም እያልን ልዩነት የምንፈጥረው። ለኔ አልገባኝም። ይህ ማለት ግን በአዲስ አበባ ዙሪያ ያሉ ኢትዮጵያውያን ይፈናቀሉ፣ እነሱ ተባረው ሌላው በአካባቢው ላይ ይኑር የሚል አመለካከት ይዤ እንዳልሆነ ልብ በሉልኝ።

አሁን ባለው ሁኔታ እውነት እንኳንስ የክልል ወሰንን ቀርቶ በኢትዮጵያና በጎረቤት አገራትስ መካከል በትክክል የሚታወቅ ወሰን ወይም ድንበር የታለ? ድንበሮቻችን በአንድ ወቅት ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ እንዳሉት “አርተፊሻል ድንበሮች” ናቸው። በክልሎች መካከል ያለው የአስተዳደር ወሰንም ተመሳሳይ ነው። በጥቂቱ ወደ ኋላ መለስ ብለን በደርግ ዘመን የነበረውን የአገራችንን አስተዳደራዊ ወሰን ስንመለከት የአገራችን የክልል አወቃቀር በክፍለሃገር እንደነበር ይታወቃል። ይህ በሆነበት ሁኔታ አሁን በኢህአዴግ ዘመን ደግሞ ያለው ብሄራዊ ማንነትን መሰረት ያደረገው አደረጃጀት ነው።

 ነገር ግን ይህ ለአስተዳደር እና ለህዝቡ ፍትሃዊ አገልግሎት ለመስጠት ታስቦ ካልሆነ በስተቀር የባለቤትነት ጥያቄን ለማረጋገጥ አልነበረም። በዚህ ሁኔታ ይህ አካባቢ የኔ ነው። ያንተ አይደለም በሚል አተካራ ለመግጠም የሚያስችል ምን አይነት መነሻ ይኖረናል። በርግጥ የፌዴራል ስርዓቱን በአግባቡ ከተጠቀምንበት ጠቃሚ መሆኑ እውን ነው። ምክንያቱም ዜጎች ማንነታቸውን አውቀው፣ በማንነታቸው ኮርተው ራሳቸውን ሲያከብሩ አገራቸውን ሊያከብሩ ይችላሉ። ይህ የሰው ልጅ የተፈጥሮ ባህርይ ነው።

 ሰው በቅድሚያ ራሱን መውደዱ፣ ከዚያም ቤተሰቡን፣ ቀጥሎም አካባቢውን እያለ አገር መውደድ ይከተላል። ራሱንም ሆነ ቤተሰቡን የማይወድ ሰው አገሩን ሊወድ አይችልምና። ፌዴራሊዝም ተመሳሳይ ገጽታ ያለው ይመስለኛል። ነገር ግን ፌዴራሊዝምን የተረዳንበትም ሆነ ተግባራዊ የምናደርግበት አካሄድ በተሳሳተ አቅጣጫ ከተመራ የሚያስከትለው ቀውስ ከባድ ነው። ሰሞኑን የፈረንሳዩ ፕሬዚዳንት ኢማኑኤል ማክሮን ኢትዮጵያ መጥተው የላሊበላን ቅርስ ለማደስ ቃል ሲገቡ ስናይ የምንገኝበት ደረጃ ላይ ጥያቄ የምናነሳበት እንደሚሆን እገምታለሁ።

አያቶቻችን የሰሩትን ግንብ ለማደስ እንኳ የማንችልበት ደረጃ ላይ የደረስነው ለምንድነው ብለን እንድናስብም ያስገድደናል። ከጥንቱ ስልጣኔ ልቀን መሄድ እንኳ ቢያቅተን የያዝነውን አስጠብቀን መቆየት ለምን ተሳነን ማለትን ይጠይቃል። አሁን የምንራኮተው በተሳሳተ አጀንዳ ውስጥ መሆኑን ግልፅ አድርጎም ያሳየናል። ዛሬ ከኛ የሚጠበቀው እንዴት ተባብረን እንደግ መሆን ሲገባው ለመነጣጠልና ለመናቆር፣ ያለችውንም ለማጥፋት ከሆነ ቀጣዩ ትውልድ የመኖር ህልውናው አደጋ ውስጥ ይወድቃልና ሁላችንም እናስብበት።

አዲስ ዘመን መጋቢት 9/2011

ውቤ ከልደታ